24 września w Żywcu zorganizowane zostały uroczystości 60. rocznicy zamordowania 167 żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych.

O godzinie 10.00 w żywieckiej konkatedrze pw. NMP odprawiona została uroczysta msza święta, w której wzięli udział żołnierze z 18. Batalionu Desantowo-Szturmowego z Bielska Białej, poczty sztandarowe kombatantów, organizacji społecznych, młodzieży szkolnej, delegacje władz miasta i powiatu, przedstawiciele parlamentu oraz mieszkańcy Żywca. Po mszy zgromadzeni przeszli na skwer alejami Wolności i Legionów, gdzie odsłonięty został pomnik poświęcony żołnierzom Narodowych Sił Zbrojnych ze Zgrupowania "Bartek".

Pomnik odsłonił prezes Zarząd Okręgu "Podbeskidzie" Związku Żołnierzy NSZ w Żywcu Władysław Foksa, a poświęcił ksiądz infułat Władysław Fidelus. Po apelu poległych oddane zostały salwy honorowe. Uroczystość uświetniła Orkiestra Dęta OSP z Wilamowic pod batutą Mariusza Płonki. Zarząd Główny ZŻNSZ reprezentował Konstanty Kopf.

Głównym elementem pomnika ma być orzeł osadzony na cokole, do którego przymocowano 2 tablice:

 

"MNIE OKRZYCZANO PRZESTĘPCĄ
LECZ TEJ POTWARZY
NIE WSTYDZĘ SIĘ WCALE
BO TO COM CZYNIŁ, CZYNIŁEM
DLA POLSKI I KU JEJ CHWALE"
ŻOŁNIERZ NSZ W. HUBKA.
SYN ZIEMI BESKIDZKIEJ

ŻOŁNIERZOM
NARODOWYCH SIŁ ZBROJNYCH
WOLNOŚCI I NIEZAWISŁOŚCI
ORAZ
KONSPIRACYJNEGO WOJSKA POLSKIEGO
POLEGŁYM I BESTIALSKO
WYMORDOWANYM
PRZEZ APARAT REPRESJI PRL



PAMIĘCI 167 ŻOŁNIERZY
NARODOWYCH SIŁ ZBROJNYCH
ZGRUPOWANIA "BARTEK"
PODSTĘPNIE UJĘTYCH WE WRZEŚNIU 1946 ROKU
PRZEZ OPRAWCÓW URZĘDU BEZPIECZEŃSTWA PRL
NA STOKACH BARANIEJ GÓRY
I BESTIALSKO ZAMORDOWANYCH

W 60 ROCZNICĘ LUDOBÓJSTWA
ZIEMIA BESKIDZKA


Od 2001 r. Instytut Pamięci Narodowej - na wniosek Zarządu Głównego Związku Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych - prowadzi śledztwo (wcześniejsze postępowanie zostało umorzone w 1993 roku) w sprawie dokonanego jesienią 1946 r. na Opolszczyźnie przez funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego masowego zabójstwa około 200 żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych z działającego na terenach Podbeskidzia zgrupowania pod dowództwem kapitana Henryka Flame (ps. "Bartek").

Jak ustalono, do zbrodni tej doprowadziła przeprowadzona przez agentów MBP - por. Henryka Wendrowskiego (ps. "Lawina", byłego żołnierza AK) oraz funkcjonariusza UB o ps. "Korzeń" - prowokacja, polegająca na zorganizowaniu serii wyjazdów jak największej liczby członków zgrupowania NSZ na Ziemie Zachodnie, skąd mieli być dalej przerzuceni do amerykańskiej strefy okupacyjnej Niemiec. Podczas transportu żołnierze NSZ zakwaterowywani byli na nocleg w budynkach poniemieckiego folwarku na terenie Opolszczyzny, do posiłku dodawano im środek nasenny, a następnie w nocy do pomieszczenia, w którym spali, wrzucano granaty ogłuszające. Obezwładnionych rozbierano, prowadzono nad wcześniej przygotowany dół, a następnie pozbawiano życia strzałem w tył głowy. Prowadzone w ostatnim czasie czynności skoncentrowano na ustaleniu dokładnych miejsc zbrodni oraz ukrycia zwłok zamordowanych.

Wg prokurator Ewy Koj - naczelnik prowadzącej śledztwo Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciw Narodowi Polskiemu w Katowicach - ustalono już miejsce w Opolskiem, gdzie mogą znajdować się groby pomordowanych. Organizowany jest wyjazd na ten teren, gdzie pod nadzorem prokuratora pracować będą geolodzy i biegli z zakresu medycyny sądowej. Wykonane zostaną odwierty sondażowe. Jeśli okaże się, że pod ziemią znajdują się szczątki ludzkie, ma być dokonana ekshumacja.

Związkowi Żołnierzy NSZ udało się ustalić niektóre nazwiska pomordowanych żołnierzy ugrupowania Bartka. Byli to Jan Wojciuch pseudonim Pilot z Ciśca, Jan Żurek ps. Żubr z Cięciny, Stanisław Łajczak ps. Wtorek z Ciśca, Karol Maślanka ps. Tygrys z Ciśca, Jan Zawada ps. Skrzetuski z Małego Ciśca, Franciszek Talik ps. Miś z Małego Ciśca, Stanisława Golec ps. Gusta z Milówki, Władysław Nowotarski ps. Lotny z Milówki, Julian Wojciuch ps. Wróbel z Ciśca, Józef Maślanka ps. Borsuk z Ciśca, Jan Ficek ps. Jamnik z Żabnicy, Michał Witos ps. Śmiały z Milówki, Stanisław Witos ps. Chłopiec z Milówki.

(as)