Deklaracja powołująca Komitet Budowy Pomnika Żołnierzy Wyklętych została podpisana w środę 9 maja 2007 r. podczas konferencji prasowej w Warszawie. Pomnik upamiętniający żołnierzy podziemia niepodległościowego z II wojny światowej ma stanąć w Sopocie.

W deklaracji budowy pomnika czytamy, że żołnierze wyklęci "wystąpili zbrojnie przeciwko sowieckiej okupacji, narzuconemu Polsce przemocą ustrojowi komunistycznemu i podjęli nierówną walkę w imię wolności i honoru. Ich wysiłek i ofiara były przez lata szkalowane i skazane na zapomnienie. Dziś podejmujemy inicjatywę budowy pomnika Żołnierzy Wyklętych, pragnąc wyrazić im swój szacunek i uznanie".

W skład Komitetu wchodzą prezes IPN, Janusz Kurtyka, prezes Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, Czesław Cywiński, szef Urzędu ds. Kombatantów, Janusz Krupski, prezes Związku Żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych, Bohdan Szucki, prezydent Sopotu, Jacek Karnowski, historyk z IPN, Piotr Niwiński oraz posłowie PiS: Leszek Dobrzyński i Stanisław Pięta.

"Żołnierze wyklęci byli przez lata wymazywani z kart historii przez reżim komunistyczny. Dopiero pod koniec lat 90. historycy zainteresowali się bliżej ich losami, przywracając ich społecznej pamięci. Na naszych oczach termin 'wyklęci' staje się terminem pełnym gorzkiej dumy, synonimem ruchu oporu i walki do samego końca" - powiedział prezes IPN, Janusz Kurtyka.

Pomnik Żołnierzy Wyklętych ma stanąć w Sopocie, ponieważ właśnie z tym miastem związali się po ewakuacji z Wileńszczyzny członkowie tamtejszego podziemia niepodległościowego. Najbardziej znanym z przywódców tego podziemia jest mjr Zygmunt Szendzielarz ps. Łupaszka. To właśnie on oraz czterech jego podkomendnych znaleźli się na wykonanym w 1945 roku zdjęciu, które ma stać się podstawą koncepcji plastycznej pomnika. Na rewersie obelisku zostaną umieszczone nazwiska pozostałych znanych historykom przywódców podziemia niepodległościowego.

Podpisaniu deklaracji powołującej Komitet Budowy Pomnika towarzyszyła prezentacja "Atlasu polskiego podziemia niepodległościowego 1944-1956". Wydawnictwo powstałe w IPN zawiera bogaty zestaw map i diagramów oraz artykułów przedstawiających historię walk organizacji niepodległościowych m.in. Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych, Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, Stronnictwa Narodowego i Delegatury Sił Zbrojnych.

(PAP)